Tür Karşılaştırma Ekranı

Ala Doğan

Falco vespertinus

Ses Kayıtları

Bilimsel Tanım

Akşam kerkenezi, 28-31 cm uzunluğa, 65-75 cm kanat açıklığına ve 130-190 g ağırlığa sahip, ince uzun kanatlı ve son derece zarif, küçük bir doğan türüdür. Arazide tanımı kolaylaştıran en eşsiz kimlik (ID) özelliği, doğanlar arasında eşine az rastlanan o muazzam erkek-dişi farklılığıdır: Yetişkin erkek tamamen koyu, dumanlı kurşuni-gri bir renktedir. Üstündeki bu karanlık renk ile bacaklarındaki tüylerin (don/kuyruk altı) canlı pas rengi zıtlığı hemen göze çarpar; ayrıca ayakları, cere (burun) zarı ve göz halkası çok parlak, tuğla kırmızısıdır. Dişiler ise sanki tamamen başka bir türmüş gibi görünür; başı ve alt kısımları parlak turuncu-kızıl tonlarındadır, gözünden aşağı doğanlara has belirgin siyah bir "bıyık" izi iner ve sırtı açık gri üzerine siyah çizgilidir (çubuklu).

Habitat & Dağılım

Açık ve düzlük arazilerin kuşudur. Bozkırlar, tarım alanları, nehir kenarlarındaki ağaçlık alanlar ve elektrik tellerinin bulunduğu açık ovaları sever. Ormanlık alanların içinden kaçınır.

Doğu Avrupa'dan (Macaristan civarı) başlayarak Karadeniz'in kuzeyi, Türkiye (göç ve nadir üreme) üzerinden Orta Asya'nın steplerine (Baykal Gölü'ne) kadar kuluçkaya yatarlar. Dünyadaki en uzun göç rotalarından birini kullanarak devasa sürüler halinde tüm popülasyon kışı geçirmek için Güney Afrika'ya, Kalahari çölüne göç eder.

Beslenme & Diyet

Bir yırtıcı kuş olmasına rağmen diyeti ezici bir çoğunlukla böceklerden oluşur. Özellikle havada uçan iri yusufçukları (helikopter böcekleri), çekirgeleri ve uçan karıncaları ustalıkla havada pençeleriyle yakalar ve uçmaya devam ederken yer. Sadece üreme döneminde fare, köstebek veya çok küçük kertenkeleleri avlar.

İlginç Bilgiler

Doğan familyasındaki kuşların hiçbiri kendi yuvasını yapmaz, ancak Akşam Kerkenezi bunu bir adım öteye taşır: Onlar yüksek sosyalleşme eğilimine sahip oldukları için (kolonyal yırtıcılar), karga veya ekin kargası (Corvus frugilegus) sürülerinin terk ettiği devasa yuva kolonilerine "toplu halde" yerleşirler. Adında "akşam" geçmesinin nedeni, özellikle gün batımına yakın (alacakaranlıkta) havada oluşan yoğun böcek bulutlarını avlamak için aşırı aktif hale gelmeleridir.

Ada Doğanı

Falco eleonorae

Ses Kayıtları

Bilimsel Tanım

Orta boylu bir doğan türüdür. Gök Doğan'a (Falco peregrinus) benzer kanat açıklığı ve gövde uzunluğuna sahip olmasına rağmen, çok daha hafif ve ince yapılıdır. Katlandığında uzun kuyruklarının ucunu aşan karakteristik uzun ve dar kanatları ile ayırt edilirler. Türde belirgin bir polimorfizm (iki farklı renk fazı) görülür: Açık renkli bireylerin sırtı koyu kahverengi, karın kısımları ise koyu renk çizgili krem-kızıl tonlarındadır. Koyu renkli bireyler ise tamamen koyu kahverengi tonlarında olup uzaktan bakıldığında gökyüzünde simsiyah görünebilirler. Yetişkin erkeklerde burun zarı (cere) parlak sarı, dişilerde ise mavimsi gri tonlarındadır.

Habitat & Dağılım

Üreme ve yuvalama için özellikle sarp, kayalık ve insan erişiminden uzak deniz kıyısı falezlerini ve ıssız adaları tercih ederler. Genellikle açık deniz üzerinde avlanırlar; ayrıca kıyı şeritleri, sulak alanlar, otlaklar ve seyrek ormanlık alanlar üzerinde de devriye gezerler. Üreme öncesi dönemde böcek bulabilmek için ada kolonilerinden yüzlerce kilometre içerideki kara alanlarına kadar uçuş yapabilirler.

Üreme dönemlerinde başta Yunanistan, Kıbrıs, Kanarya Adaları, İbiza, İspanya, İtalya, Hırvatistan, Fas ve Cezayir olmak üzere ağırlıklı olarak Akdeniz havzasındaki ıssız adalarda ve dik deniz falezlerinde koloniler kurarlar. Dünya üzerindeki en uzun ve kesintisiz kuş göçü rotalarından birini tamamlarlar. Sonbaharda üreme alanlarını terk eden ada doğanları, Afrika kıtasını boydan boya aşarak kışı geçirmek üzere Madagaskar ve çevresindeki Mascarene adalarına ulaşırlar.

Beslenme & Diyet

Diyetleri mevsime bağlı olarak belirgin bir değişim gösterir. Yılın büyük bir bölümünde havada uçuşan büyük böceklerle (özellikle yusufçuklar ve çekirgeler) beslenirken, üreme döneminde tamamen Akdeniz üzerinden göç eden küçük ötücü kuşlara yönelirler. Doğangillerin karakteristik özelliği olan yüksek hızlı dalışların (stoop) yanı sıra, avlarını uzun mesafeler boyunca havada yüksek manevra kabiliyetiyle kovalayarak yakalama konusunda son derece yeteneklidirler.

İlginç Bilgiler

Kuzey yarımküredeki çoğu kuş türü ilkbaharda ürerken, Ada Doğanı yavrularını yumurtadan çıkarmak için Ağustos sonu veya Eylül başını bekler. Bu gecikmiş üreme zamanlaması, Avrupa'dan Afrika'ya göç eden milyonlarca küçük ötücü kuşun Akdeniz üzerindeki geçişine tam olarak denk gelir ve yavrular için zengin bir taze besin kaynağı sağlar. Genellikle 300 çifte kadar kalabalık koloniler halinde yaşarlar. Koloni etrafındaki hava sahasını kararlılıkla korur; martı veya güvercin gibi diğer kuşları agresif şekilde uzaklaştırırlar. Güneş battıktan sonra, alacakaranlıkta (civil twilight) bile avlanmaya devam edebilen nadir gündüz yırtıcılarındandır.