Tür Karşılaştırma Ekranı

Ala Doğan

Falco vespertinus

Ses Kayıtları

Bilimsel Tanım

Akşam kerkenezi, 28-31 cm uzunluğa, 65-75 cm kanat açıklığına ve 130-190 g ağırlığa sahip, ince uzun kanatlı ve son derece zarif, küçük bir doğan türüdür. Arazide tanımı kolaylaştıran en eşsiz kimlik (ID) özelliği, doğanlar arasında eşine az rastlanan o muazzam erkek-dişi farklılığıdır: Yetişkin erkek tamamen koyu, dumanlı kurşuni-gri bir renktedir. Üstündeki bu karanlık renk ile bacaklarındaki tüylerin (don/kuyruk altı) canlı pas rengi zıtlığı hemen göze çarpar; ayrıca ayakları, cere (burun) zarı ve göz halkası çok parlak, tuğla kırmızısıdır. Dişiler ise sanki tamamen başka bir türmüş gibi görünür; başı ve alt kısımları parlak turuncu-kızıl tonlarındadır, gözünden aşağı doğanlara has belirgin siyah bir "bıyık" izi iner ve sırtı açık gri üzerine siyah çizgilidir (çubuklu).

Habitat & Dağılım

Açık ve düzlük arazilerin kuşudur. Bozkırlar, tarım alanları, nehir kenarlarındaki ağaçlık alanlar ve elektrik tellerinin bulunduğu açık ovaları sever. Ormanlık alanların içinden kaçınır.

Doğu Avrupa'dan (Macaristan civarı) başlayarak Karadeniz'in kuzeyi, Türkiye (göç ve nadir üreme) üzerinden Orta Asya'nın steplerine (Baykal Gölü'ne) kadar kuluçkaya yatarlar. Dünyadaki en uzun göç rotalarından birini kullanarak devasa sürüler halinde tüm popülasyon kışı geçirmek için Güney Afrika'ya, Kalahari çölüne göç eder.

Beslenme & Diyet

Bir yırtıcı kuş olmasına rağmen diyeti ezici bir çoğunlukla böceklerden oluşur. Özellikle havada uçan iri yusufçukları (helikopter böcekleri), çekirgeleri ve uçan karıncaları ustalıkla havada pençeleriyle yakalar ve uçmaya devam ederken yer. Sadece üreme döneminde fare, köstebek veya çok küçük kertenkeleleri avlar.

İlginç Bilgiler

Doğan familyasındaki kuşların hiçbiri kendi yuvasını yapmaz, ancak Akşam Kerkenezi bunu bir adım öteye taşır: Onlar yüksek sosyalleşme eğilimine sahip oldukları için (kolonyal yırtıcılar), karga veya ekin kargası (Corvus frugilegus) sürülerinin terk ettiği devasa yuva kolonilerine "toplu halde" yerleşirler. Adında "akşam" geçmesinin nedeni, özellikle gün batımına yakın (alacakaranlıkta) havada oluşan yoğun böcek bulutlarını avlamak için aşırı aktif hale gelmeleridir.

Bıyıklı Doğan

Falco biarmicus

Ses Kayıtları

Bilimsel Tanım

Bıyıklı doğan, erkekleri 43-46 cm, dişileri ise 47-50 cm uzunluğa, 95-105 cm kanat açıklığına ve 700-900 g ağırlığa sahip; görkemli, iri ve zarif bir çöl/bozkır doğanıdır. Arazide özellikle Bayağı Doğan (Falco peregrinus) ve Ulu Doğan (Falco cherrug) ile karıştırılması ornitologlar için ciddi bir ID (kimlik) zorluğudur. Onu Bayağı Doğan'dan ayırmak için baş desenine ve genel tüy tonuna yakından bakılmalıdır: Bayağı Doğan'ın başı tamamen siyah, adeta "kask" takmış gibidir ve gözünün altından inen bıyık (malar stripe) çok kalındır. Bıyıklı Doğan'ın ise başının üstü (tepesi) ve ensesi çok net bir pas/kestane (rufous) rengindedir (bu, Ulu Doğandan ayırmak için de kilit roldedir); gözünün altından inen siyah bıyık çizgisi çok ince bir hat şeklindedir ve yüzünde siyahlıktan çok beyazlık hakimdir. Ayrıca Bayağı Doğan'ın sırtı koyu barut grisi iken, Bıyıklı Doğan'ın sırtı daha soluk, kahverengimsi-gri tonlarındadır. Kanatları gövdesine göre uzun ve sivridir, ancak Bayağı Doğana kıyasla kanat çırpışları biraz daha esnek ve yumuşaktır.

Habitat & Dağılım

Tam bir açık alan yırtıcısıdır. Çıplak ve sarp dağlık alanlar, derin uçurumlu kanyonlar, çorak yarı çöl stepleri ve geniş bozkırlar ana yaşam alanlarıdır. Yuvalarını genellikle yüksek, erişilmez kayalık uçurumlardaki oyuklara yaparlar, kendi yuvalarını inşa etmez, bazen eski kartal yuvalarını kullanırlar.

Aslen bir Afrika türüdür; Afrika kıtasının neredeyse tamamına yayılmıştır. Avrupa'da ise sadece Akdeniz havzasının çok izole noktalarında (İtalya, Balkanlar'ın güneyi ve Türkiye) yerleşik olarak (göç etmeden) yaşarlar. Türkiye'deki popülasyonu oldukça kısıtlıdır, daha çok Güneydoğu Anadolu, Doğu Anadolu ve Akdeniz'in sarp kayalık bölgelerinde gözlemlenirler.

Beslenme & Diyet

Diyetleri büyük ölçüde kuşlardan (kaya güvercinleri, sığırcıklar, çöl toygarları, kınalı keklikler) ve zaman zaman çölde yaşayan kertenkeleler ile yarasalardan oluşur. Bayağı Doğan avına gökyüzünün çok yükseklerinden taşı gibi bir roket dalışı (stoop - dikey dalış) yaparak vururken; Bıyıklı Doğan daha çok yere paralel, yatay düzlemde inanılmaz uzun ve ısrarlı bir kovalama taktiği kullanarak avını yorar ve pençeler.

İlginç Bilgiler

Bu tür, doğanlar arasında takım çalışmasını (kooperatif avlanma) en iyi uygulayan türlerden biridir. Genellikle çift (eşler) halinde birlikte ava çıkarlar; bir doğan kanyonun altından veya kayaların arasından alçaktan uçarak güvercinleri saklandıkları deliklerden havalanmaya zorlar (flush/panik yaratır), kanyonun üstünde yüksekte bekleyen diğer eş ise havalanan avın üzerine çullanır. Avcı doğancılık (falconry) kültüründe asırlardır saygı gören, çok yetenekli ancak eğitilmesi zor bir tür olarak bilinirler.